Günümüzde Bir Tragedya: Macbeth (Müge Saut)

Oyun Atölyesi’nin yeni oyunu “Macbeth” sahnelenmeye başladı. Macbeth, Shakespeare’in tajedi oyunlarından en kısası ve anlam bakımından en derinlikli olanıdır. Koltuklarımıza oturuyoruz ve acının içine düşüyoruz.

Tiyatro alanında nitelikli bir tüketici olmak; günümüz koşullarında muamma. Çünkü toplumsal denetim dolayısıyla bireyin bilinci ve iradesinin hiç edildiği, yönlendirildiği bir düzlemde nitelikli kararlar vermenin ne kadarı gerçek olduğu tartışılır. Seyircilerin medyatik yüzlere olan ilgisinin gerçekliği de aşikârdır… Bu noktada tiyatro sanatının elimizdeki kültürsüz bir toplama, olabildiği ölçüde sanatın gerçek gözü olan siyasal ve toplumsal aracın, gerçek sanat olan tiyatro sanatının gereklilikleri ölçüsünde, tıpkı Oyun Atölyesi’nin yapmış olduğu Macbeth oyununda olduğu gibi, günümüzü katarak bir söz söylüyor olması heyecan verici.

Zaten tiyatronun amacı, bireyin bir nesne olmadığının farkına varmasını ve hayata farklı gözle bakmasını sağlamak değil midir? Bu yaklaşım, çağına özgü olan, toplumsal değişimleri çözümleyen, ilerici, özgürlükçü yaklaşımı ve yaşadığı çağın insanına söz söylemesi ile bireyin her şeyi sorgulamasını sağlayacaktır.

Bu anlamıyla Macbeth oyunu; daha ilk sahneden Hrant Dink’in öldürülmesine gönderme yaparak başlar. Sahne ortasındaki geniş daire şeklinde kurulan platform, dünyanın merkezi, yani iktidarın ayağını bastığı zemin olarak kurgulanmış. Bu platformun altına ise incelikle düşünülmüş olan insan kafalarının ve buruşturulmuş gazetelerin yerleştirilmesi, oyunun yönetmeni olan Kemal Aydoğan’ın daha ilk baştan seyirciyle uğraşmak, aklını kurcalamak istediğini gösteriyor. Sadece Hrant Dink değil daha birçok aydın sanatçının bu ülkede nasıl yok edildiği anlamını çıkarıyorsunuz yerleştirilen kafatası ve gazetelerden. Seyirciyle oyunun bu ilk karşılaşmasında (bir anlamıyla proloğunda) Hrant’ın delik ayakkabısıyla bizi baş başa bırakması, tokat gibi yüzümüze çarpıyor. Öldürülen gazetecilerin üzerine yine eski gazete parçaları yerleştiriliyor ki bu da prologa ayrı bir ironi katıyor. Günümüzde İktidarların en önemli silahlarının medya gücü olmasına rağmen burada kendi kalemşoru olmayan gazetecinin kanı üzerine iktidarını kurduğunu görüyoruz. Dairesel platformun üstünün iktidar, altının ise katlettiği aydınlar olarak sürekli karşımızda olması, Shakespeare’in Macbeth oyununun günümüzde halen nasıl geçerli olduğunu bize gösteriyor. Shakespeare’in 1606 yılında yazdığı bu eserin akıllıca günümüze uygulanması takdir edilecek bir olgu olarak karşımızda duruyor.

Shakespeare tragedyalarında kahraman, değerler karmaşası yaşar. Macbeth cadılardan, oyunun daha başında gelecekte yaşanacaklar hakkında veriler alır. Oyundaki cadılar, günümüz gerçeğinde aydını temsil eder ve kimi öngörülerde bulunur. Macbeth, iktidar hırsı, karısı Lady Macbeth’in de onu büyük bir ihtirasla desteklemesi sonucu Kral Duncan’ı öldürür. Bir cinayet iktidarı korumaya hiçbir çağda yeterli olmamıştır. Macbeth’in iktidarını sağlamlaştırması ve sürdürebilmesi adına cinayetleri, yok etmeleri sürer.

Fakat Macbeth vicdanıyla sürekli bir çatışma halindedir. Bu süreci Lady Macbeth’in kararlı tutumuyla atlatır. Cadıların ayinsel törenleri ve felaketi bildiren söylemi, tragedyaya özgü olmasına karşın, yönetmen farklı bir gözle bakmış. Ölümlerin devamı aynı zamanda susmaya devam ettikçe de yok oluşun süreceğini anlatıyor gibidir. Geçmişten beri süregelen ve kanla yazılan koca bir tarih, günümüz burjuvazisinin siyasal çelişik yapısını sorgularken, toplumsal dönemeçlerde gezinip bir çözüm yolu göstermese de, sorunun kendisini aydınlatmaya çalışır.

Macbeth’in kendi vicdanıyla hesaplaşması, Lady Macbeth’in bunalımı, oyunu tetikleyen olaylar olmasına karşın, insanın kirletilen ve hiçleştirilen, yozlaşan aklını gözler önüne serer. İktidar olma hırsı ve yönetme psikolojisi, aklı araç haline getirirken, yapılacak her eylem aslında özgürleşmekten uzak, verili anlayışın getirdikleri ölçüsünde davranış geliştirmekten öteye gidemez.

Oyun Atölyesi’nin yeni oyunu olan “Macbeth” günümüzle ilişkilendirilerek izlendiğinde hak ettiği değeri de bulmuş olacaktır. Çoğu genç oyuncularla kotarılan bu oyunu izlemek, içinde yaşadığımız sistemi yeniden sorgulama araçları yaratması bakımından değerli bir üretim olmasını sağlıyor.